2 czerwca – 30 sierpnia 2026
Fot. A. Podstawka
Kuratorka wystawy: Jolanta Sozańska
Najcenniejsze flizy z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu – wielobarwne hiszpańskie azulejos i błękitno-białe płytki holenderskie – można zobaczyć na tej kameralnej wystawie.
Fliza (fliz) to cienka płytka z wypalonej gliny używana najczęściej do okładania ścian. Hiszpanie poznali ten sposób zdobienia architektury w X w. za pośrednictwem arabskich najeźdźców, którzy w Europie zaszczepili rodzimą tradycję. Obcy zwyczaj w XIV stuleciu stał się nawykiem mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego, dając asumpt powiedzeniu „no ava casa sin azulejos” (nie ma domu bez fliz), aktualnemu do dziś.
Natomiast w Holandii moda na ceramiczne płytki okładzinowe pojawiła się w XV w. wraz z zachwytem włoską majoliką. Pragmatyczni Holendrzy dekoracyjny potencjał barwnych fliz połączyli z właściwościami praktycznymi ceramiki i przenieśli płytki na ściany, układając je w miejsca narażone na wilgoć i zabrudzenia. Na początku XVII w. Holandia stała się monopolistą w produkcji ceramiki okładzinowej, a powstające tam wyroby trafiały aż do Ameryki Południowej.
Wystawa jest wyborem z liczącej 186 obiektów muzealnej kolekcji płytek ściennych i podłogowych. Zbiorem w niej największym są flizy holenderskie, głównie biało-niebieskie, z malowanymi scenami biblijnymi i rodzajowymi. W większości zostały wykonane w warsztatach fryzyjskich, które w XVIII i na początku XIX w. liczniejszą grupę klientów miały za granicą – w krajach niemieckich, Skandynawii, nawet Rosji – niż w ojczyźnie.
Słynnych hiszpańskich azulejos w kolekcji wrocławskiej jest mniej, a jednak wystarczająco, by potwierdzić niezwykły urok tej ceramiki i usatysfakcjonować badaczy. Zgromadzony zespół dokumentuje techniki dekoracji, typy form i style fliz produkowanych na obszarze całego Półwyspu Iberyjskiego.
Podobny poglądowy charakter ma zespół średniowiecznych niemieckich płytek podłogowych, dziś już nielicznych, niegdyś na obszarze całej Europy tak powszechnych w katedrach, klasztornych krużgankach i zamkach.
■ Konferencja prasowa ↡
Fot. W. Rogowicz
„Kilku artefaktom w kolekcji warto poświęcić baczniejszą uwagę – wyróżnia je bardziej urozmaicona, czy nawet zupełnie niezwyczajna, dekoracja oraz jakość wykonania” – mówi Jolanta Sozańska, kuratorka wystawy. „W zespole hiszpańskim osobliwością jest ceramiczny szyld adresowy, który na Półwyspie Iberyjskim był popularnym sposobem oznaczania siedzib od czasów wczesnego renesansu – takie azulejo z herbem stanowiło czytelną wskazówkę statusu właściciela.
Drugim wyjątkowym zabytkiem hiszpańskim jest sporych rozmiarów rokokowa płyta-obraz z uroczym przedstawieniem egzotycznego ptaka, najpewniej zimorodka – bodaj największa estetyczna ozdoba całego zbioru. Pośród holenderskich obiektów natomiast wyróżniają się produkty wykonane w warsztatach w Rotterdamie i Amsterdamie, które w XVII stuleciu były wiodącymi ośrodkami ceramiki okładzinowej w Republice Zjednoczonych Prowincji”.
„Kolekcja fliz wrocławskiego Muzeum Narodowego, oprócz swych walorów zabytkowych i estetycznych, jest opowieścią o dziejach pomysłów i mód na odwieczną ludzką potrzebę otaczania się pięknem” – mówi dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor MNWr. „Jest także opowieścią o ambicjach i snobizmach mieszkańców dawnych siedzib. Jest wreszcie również potwierdzeniem pasji kolekcjonerskiej i bardzo świadomego budowania reprezentatywnego wyboru tych urodziwych artefaktów. Do nich należą zarówno charakterystyczne wyroby holenderskie, jak i hiszpańskie”.
Ekspozycji towarzyszy katalog, który poza prezentacją obiektów z wrocławskiej kolekcji zawiera też historię zwyczaju zdobienia architektury ceramicznymi okładzinami oraz słownik fachowych terminów.
■ Wydarzenia towarzyszące ↡
■ Oprowadzania kuratorskie
14.06, g. 13.00 | 28.06, g. 13.00 | 12.07, g. 13.00 (PJM) | 26.07, g. 13.00 | 23.08, g. 13.00 | 30.08, g. 12.00
Wstęp z biletem na wystawę, zapisy: 71 372 51 48 lub edukacja@mnwr.pl
■ Wykłady
— 4.07, g. 11.00 — Dekoracje ceramiczne wnętrz pałacowych na Śląsku w dobie nowożytnej
Prowadzenie: Michał Pieczka, wstęp wolny
— 18.07, g. 11.00 — Płytki, flizy, tafelki. Ceramiczne intermezzi – w plastycznym i muzycznym dwugłosie
Prowadzenie: Jolanta Sozańska i Michał Pieczka, wstęp wolny
25.07, g. 15.00 — Flizy holenderskie na obrazach rodzajowych małych mistrzów
Prowadzenie: Grzegorz Wojturski, wstęp wolny
■ Spacer
18.07, g. 15.00 — Ukryte wzory miasta – spacer po ołbińskich kamienicach Wrocławia
Prowadzenie: autor bloga „Wrocław – inwestycje budowlane”, wstęp wolny, zapisy: 71 372 51 48 lub edukacja@mnwr.pl
Miejsce zbiórki: ul. Prusa 55/53 przy gmachu Wydziału Architektury PWr
■ Warsztaty
— 11.07, g. 11.00 — Zaprojektuj i „odbij” własny fliz
Zajęcia dla dzieci w wieku 8–15 lat, prowadzenie: Grzegorz Wojturski
Wstęp z biletem w cenie 10 zł, zapisy: 71 372 51 48 lub edukacja@mnwr.pl
— 25.07, g. 11.00 — Ceramiczne historie
Zajęcia dla dzieci w wieku 6–12 lat, prowadzenie: Karolina Rzepka
Wstęp z biletem w cenie 10 zł, zapisy: 71 372 51 48 lub edukacja@mnwr.pl
— 1.08, g. 11.00 — Małym statkiem w wielki świat
Zajęcia dla dzieci w wieku 3–5 lat, prowadzenie: Sławomir Ortyl
Wstęp z biletem w cenie 10 zł, zapisy: 71 372 51 48 lub edukacja@mnwr.pl
■ Lekcje i warsztaty dla grup zorganizowanych
— Biblia i sceny rodzajowe na flizach holenderskich
Lekcja muzealna dla dzieci i młodzieży klas IV–VIII SP oraz szkół średnich
— Formy i pierwotne funkcje dekoracyjnych flizów holenderskich
Lekcja muzealna dla dzieci i młodzieży klas IV–VIII SP i szkół średnich
— Małym statkiem w wielki świat
Warsztaty dla przedszkolaków (dzieci w wieku 4–6 lat)