Urodzona równo 150 lat temu Maria Niedzielska (Żytomierz 1876 – Kraków 1947) była nie tylko malarką, lecz także aktywnie działała na rzecz dostępu kobiet do edukacji artystycznej.
Studiowała w czasach, gdy możliwości kształcenia studentek w publicznych akademiach były wciąż ograniczone i nierówne. Sama uczyła się w prywatnych szkołach w Kijowie, Krakowie, Monachium, Paryżu i Warszawie.
W listopadzie 1900 r. wraz z innymi uczennicami malarstwa wystąpiła z petycją o dopuszczenie kobiet do studiów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w charakterze wolnych słuchaczek. Choć inicjatywa spotkała się z przychylnością władz, nie przyniosła realnej zmiany.
Odpowiedzią Niedzielskiej na te ograniczenia było aktywne działanie: w 1908 r. założyła w Krakowie Szkołę Sztuk Pięknych dla Kobiet. Program opierał się na nowoczesnych metodach dydaktycznych, a wśród wykładowców znaleźli się wybitni twórcy epoki, m.in. Leon Wyczółkowski, Jacek Malczewski czy Włodzimierz Tetmajer. Wykłady o sztuce prowadził Feliks Jasieński. Niedzielska podważała akademickie rozróżnienie na sztukę „czystą” i „stosowaną” – sama prowadziła zajęcia plastyczne dla najmłodszych dzieci.
Z jej szkoły wyszło wiele artystek, które w dwudziestoleciu międzywojennym osiągnęły znaczącą pozycję, między innymi Zofia Stryjeńska, Maja Berezowska i Alicja Halicka.
Do dziś zachowały się przede wszystkim studia pejzażowe Niedzielskiej. Jej malarstwo cechuje syntetyczne ujęcie natury z efektem wyrazistej i grubej faktury. Kompozycje te ukazują przede wszystkim rodzime, pogodne widoki krajobrazu z sylwetkami ludzkimi.
Artystka wielokrotnie podkreślała, że w realiach jej czasów pogodzenie życia rodzinnego z działalnością twórczą było dla kobiety zadaniem niezwykle trudnym – co znajduje potwierdzenie także w jej własnej biografii.
Małgorzata Macura, Dział Malarstwa XVI–XIX w. MNWr
■ Zoom na muzeum – zapraszamy również do lektury innych tekstów ➸