1 października – 30 grudnia 2026
Fot. Magdalena Lorek
Kurator wystawy: dr hab. Piotr Oszczanowski
Jednymi z najcenniejszych zabytków sztuki Śląska pozostają dwa zachowane do dzisiaj drewniane kościoły pokoju z połowy XVII w. – w Świdnicy oraz Jaworze, które konsekwentnie były uzupełniane w swym wystroju i wyposażeniu przez cały okres baroku. Ich niekwestionowany walor i oryginalność sprawiły, że w 2001 r. zostały wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Na szczególną wartość tych świątyń składa się nie tylko forma architektoniczna, ale także ich wyposażenie. Z niego zaś zasoby złotnicze, naczynia liturgiczne wydają się najmniej znane. Wśród pokazywanych obiektów znalazły się wyjątkowo cenne dzieła: srebrna misa chrzcielna z 1694 r., monumentalny krzyż autorstwa Johanna Friedricha Wendricha oraz komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią.
Drewniane kościoły pokoju z połowy XVII w. – w Świdnicy oraz Jaworze – to jedne z najcenniejszych zabytków sztuki Śląska. Wraz z trzecim kościołem w Głogowie – który bardzo szybko uległ zniszczeniu w 1654 r. i chociaż odbudowany, jednak doszczętnie spłonął w 1758 r. – uznawane są za sztandarowe dzieła architektury protestanckiej w Europie jakie powstały bezpośrednio po kończącym wojnę trzydziestoletnią pokoju westfalskim (1648). O ich szczególnej wartości świadczy nie tylko forma architektoniczna i bogaty wystrój, ale także wyposażenie. Było ono konsekwentnie uzupełniane przez cały okres baroku.
Na wystawie oglądać można dzieła licznych złotników śląskich doby baroku, m.in.: Hansa Boxhammera, Tobiasa Plackwitza st. i Georga Nawarry z Wrocławia, Christopha Knappe z Kowar, Johanna Friedricha Bayera ze Świdnicy, członków złotniczej rodziny Fischerów ze Świdnicy i Johanna Friedricha Wendricha z Jawora.
Fot. Magdalena Lorek
❧ Najcenniejsze zabytki na wystawie ↡
❦
Srebrna misa chrzcielna z 1694 r. z kościoła pokoju w Jaworze, która zachwyca wyjątkowym bogactwem przedstawień figuralnych. Została ufundowana przez majętnych mieszczan jaworskich – chirurga Georga Lahsera i Dorothy z domu Krush. Dopiero teraz został rozpoznany twórca tej misy, którym okazał się być Christoph Knappe z Kowar. Misa zostanie zaprezentowana publicznie po raz pierwszy.
❦
Monumentalny krzyż ołtarzowy z kościoła w Świdnicy autorstwa złotnika jaworskiego Johanna Friedricha Wendricha. Krucyfiks, wykonany w 1711 r. i uzupełniony o rokokową drewnianą podstawę ok. 1752 r., ufundowała nieznana z imienia szlachcianka z rodu von Niebelschütz i baronowa von Zedlitz. Jest on przejawem hojności szlachty śląskiej, która podobnie jak mieszczaństwo świdnickie nie szczędziła środków na wzbogacanie swojej wyjątkowej świątyni.
❦
Komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią, przechowywany w specjalnie przysposobionej do transportu skrzyneczce – wyrób złotniczy pozbawiony jakiejkolwiek analogii. Ten wyjątkowy zestaw liturgiczny był własnością tutejszego pastora primariusa Theodosiusa Gottfrieda Fuchsa (1692–1767). Autorem znajdujących się w tym zestawie wyrobów złotniczych jest reprezentant zasłużonej dla złotnictwa świdnickiego rodziny Fischerów – Johann Fischer st.
Podczas przygotowań do wystawy udało się dokonać nowych odkryć. „Niewątpliwie w naszym przypadku takimi swoistymi sensacjami było odkrycie w kościele pokoju w Świdnicy dwóch dzieł wrocławskich złotników doby nowożytnej” – mówi dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu i kurator wystawy. „Są to najstarszy wyrób złotniczy, jaki posiada obecnie kościół w Świdnicy – srebrna puszka z 1638 r. autorstwa wrocławskiego mistrza cechowego Hansa Boxhammera oraz barokowy kielich, którego autorem okazał się być jeden z najwybitniejszych złotników wrocławskich Georg Nawarra”.
Celem wystawy jest również przypomnienie dzieł sztuki pochodzących ze śląskich kościołów pokoju, które znajdują się obecnie poza granicami Polski. Wśród nich najcenniejszym, a całkiem zapomnianym, jest – wywieziony z Polski w 1958 r. i obecnie przechowywany w siedzibie Die Union Evangelischer Kirchen w Berlinie – manierystyczny kufel z ok. 1615 r. autorstwa wybitnego złotnika norymberskiego Hansa Reiffa. Na rok przed rozpoczęciem budowy kościoła pokoju w Świdnicy w 1655 r. został on podarowany parafii luterańskiej przez księżną Sybillę von Württemberg (1620–1707). Chociaż ten manierystyczny kufel ma charakter świecki, to pierwotnie służył luteranom świdnickim za naczynie do udzielania sakramentu. Stąd jego wyjątkowe znacznie i wielka wartość historyczna.
Wystawa została wpisana w tegoroczny program XII Festiwalu Kultury Protestanckiej we Wrocławiu, który odbędzie się w dniach 24–31 października 2026 r. pod hasłem „Odwaga sumienia”.
Wstęp na wystawę jest bezpłatny.
■ Konferencja prasowa ↡
Fot. Wojciech Rogowicz
■ Przygotowania do wystawy ↡
Fot. Magdalena Lorek
❧ Wydarzenia towarzyszące ↡
■ Wykłady
11.10, g. 12.00
Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
8.11, g. 13.00
Historia powstania oraz dzieje Kościoła Pokoju w Świdnicy
Prowadzenie: dr Agnieszka Seidel-Grzesińska
28.11, g. 12.00
Paramenty Kościoła Pokoju w Świdnicy
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
6.12, g. 12.00
O luterańskiej liturgii i jej odzwierciedleniu w nowożytnej sztuce kościelnej
Prowadzenie: dr Marcin Wisłocki
20.12, g. 13.00
Puszka Boxhammera z Kościoła Pokoju w Świdnicy, czyli co nowego przynoszą badania nad wrocławskim złotnictwem czasów manieryzmu
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
■ Zajęcia dla dzieci i młodzieży
11.10, g. 11.00
Łowcy blasku. W pracowni barokowego złotnika
Warsztaty edukacyjno-plastyczne dla dzieci w wieku 6–12 lat, prowadzenie: Evelina Kachynska
28.11, g. 11.00
Dekoracja na wagę złota
Warsztaty metaloplastyczne dla dzieci w wieku 6–12 lat, prowadzenie: Małgorzata Lewińska
19.12, g. 15.00
Śląskie kościoły pokoju w miniaturze
Warsztaty rzeźbiarskie dla dzieci i młodzieży w wieku 7–15 lat, prowadzenie: Grzegorz Wojturski
■ Lekcje dla grup zorganizowanych
„Sztuka cenniejsza niż złoto” – o wyrobach złotniczych w muzeum
Lekcja muzealna dla dzieci z klas III–VI SP
Sztuka i reformacja
Lekcja muzealna dla młodzieży z klas VII–VIII SP oraz uczniów szkół średnich
❧ Publikacja towarzysząca wystawie ↡
Fot. Magdalena Lorek
Któż nie zna kościołów pokoju w Świdnicy i Jaworze? Obie niezwykłe świątynie, wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, są jednymi z najcenniejszych zabytków Dolnego Śląska. Znacznie mniej znane jest ich wyposażenie, czyli zabytki złotnicze i naczynia liturgiczne. Publikacja autorstwa Piotra Oszczanowskiego pozwala poznać nie tylko historię kościołów pokoju w Świdnicy i Jaworze czy niezachowanego kościoła w Głogowie, ale także przechowywanych w nich skarbach. Przeczytać w niej również można o dawnych śląskich złotnikach, a wszytko w nowoczesnej oprawie graficznej z autorskimi fotografiami wykonanymi przez Magdalenę Lorek.
Publikacja w cenie 35 zł dostępna jest w księgarni stacjonarnej, można ją też zamówić mailowo: ksiegarnia@mnwr.pl. Zachęcamy do zakupu!