30 marca – 26 kwietnia 2009
Ustawione w salach wystawienniczych leżaki, na których można odpocząć i posłuchać dźwięków z odległych rejonów świata – to jedna z trzech instalacji, które złożyły się na zorganizowaną we wrocławskim Muzeum Narodowym wspólną wystawę Marcina Berdyszaka i Zafosa Xagorarisa. Jest to jedna z rzadkich okazji, by zobaczyć prace tych artystów we wnętrzach muzealnych, których starają się unikać.
Artystów urodzonych w różnych krajach łączy podobne spojrzenie na współczesną kulturę i sztukę. Marcin Berdyszak w swoich instalacjach, obiektach i rzeźbach diagnozuje i komentuje stan współczesnej kultury. Jego prace pełne są cytatów z rzeczywistości, które przeniesione w obszar sztuki tworzą nowe treści i znaczenia. W Muzeum Narodowym we Wrocławiu Berdyszak pokazał m.in. instalację zatytułowaną „Narzędzia kultury”. W sterylnej, białej sali ustawi rekwizyty przynależne kulturze wysokiej – obrazy, pulpity na nuty, atrapy skrzypiec. Przedmioty obszyte białym materiałem tworzyć będą coś, co można nazwać „pokrowcem na kulturę”.
„Ten pokrowiec jest tyleż całunem, co papierową serwetką przykrywającą coś, czego ukryć już nie sposób, czyli rozpad kultury świata zachodniego” – tłumaczy Elżbieta Kościelak współorganizatorka wystawy.
Zafos Xagoraris zaprezentował dwie instalacje. Pierwsza z nich „Odległe dźwięki” składa się z leżaków, głośników i odtwarzaczy CD, które umieszczone zostały w przestrzeni muzealnej. Z głośników wydobywają się dźwięki z odległych regionów świata, które mieszają się z odgłosami danego miejsca (głosami i krokami zwiedzających, hałasem ulicznym dobiegającym zza okien). Zwiedzający mogą się zatrzymać, położyć na leżaku i przy pomocy dobiegających dźwięków odbyć podróż w inne rejony świata, do innych kultur. Nastąpi pomieszanie fizyczne i mentalne światów, w salach muzealnych powstanie wiec świat, który tak naprawdę nie istnieje, a jednocześnie będzie realnym światem dostępnym sensualnie ludziom zwiedzającym wystawę.
Projekt „Odległe dźwięki” artysta zrealizował na 27. Biennale São Paulo, a także w trzech portach – Pireus (Grecja), Bristol (Wielka Brytania), Konstantynopol (Turcja).
Zdarzenie, które Xagoraris przygotował specjalnie na wrocławską wystawę, to akcja „Ocalenie przedmiotów”, które w procedurach państwowej instytucji kultury skazane są na utylizację i usunięcie z systemu – chodzi tu o zużyte meble biurowe, ale także w wyjątkowych sytuacjach o dzieła sztuki (na przykład przypadkowo rozbite naczynie ceramiczne). Artysta pokazuje przedmioty muzealne, których żywot dobiegł końca i przedłuża ich trwanie na krótki czas wystawy, prezentuje również dokumenty z tym związane, jak wypisy z rejestrów, pisma dotyczące przyjęcia na stan i usunięcia, zgody ministerialne na wycofanie dzieła sztuki. W ten sposób dokumenty procedur państwowych oraz same procedury zostają podniesione do rangi sztuki.
Marcin Berdyszak (ur. 1964) – absolwent PWSSP w Poznaniu, dyplom z malarstwa i rzeźby zrealizował u prof. W. Dudkowiaka i prof. M. Szańkowskiego. Od 1989 r. jest pracownikiem ASP w Poznaniu, swoje prace prezentował na licznych wystawach w kraju i za granicą. Jest synem wybitnego artysty polskiej awangardy powojennej Jana Berdyszaka.
Zafos Xagoraris (ur. 1963) – studiował architekturę na Narodowym Uniwersytecie Technicznym w Atenach i malarstwo na ASP w Atenach. Od 1986 r. jest członkiem grupy artystów i architektów wydających eksperymentalne pismo „Czarne Muzeum”. Brał udział w wielu wystawach w Grecji i poza jej granicami. Jest synem Biji Davou – wybitnej artystki, przedstawicielki greckiej awangardy lat 60., i Pantelisa Xagorarisa, profesora matematyki i artysty tworzącego w nurcie abstrakcji geometrycznej, w duchu Nowego Bauhausu i neokonstruktywizmu.
Galeria Kościelak – autorska galeria sztuki Elżbiety Kościelak działająca od 2003 r., prezentuje sztukę eksperymentalną, awangardę lat 60. i 70. XX w. wywodzącą się między innymi z nurtu konceptualizmu i abstrakcji geometrycznej [koscielakartgallery.com].