Jednym z obrazów prezentowanych na wystawie „Mikroświaty. Obrazy w małych formatach ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu” jest obraz Franciszka Żmurki przedstawiający śmierć Barbary Radziwiłłówny.
Napój miłosny, Śmierć na kwiatach, Pod wpływem haszyszu – tematy obrazów Franciszka Żmurki miały poruszać wyobraźnię, rozbudzać emocje, a wręcz przyprawiać o dreszcze. Artysta miał zagorzałych entuzjastów swojej twórczości, ale też surowych krytyków. Ci drudzy twierdzili, że jego kompozycje – bardziej niż do salonów artystycznych – pasują do lunaparku albo na pudełka zapałek reklamujących wyroby narkotyczne.
W niewielkiej, szkicowej kompozycji Zygmunt August i Barbara podejmuje Żmurko jeden z tematów osadzonych w historii i literaturze, które przyniosły mu sukces materialny i sławę. Artysta sięga po opowieść składającą się z wątków romantycznych i sensacyjnych, a do tego rozgrywającą się w czasach złotego wieku Rzeczpospolitej.
Obraz skłaniał do snucia fantazji o wcześniejszych lub kolejnych aktach tej historii. Widz mógł spekulować, czy umierającą otruła królowa Bona, czy parę łączyła romantyczna miłość, czy też król został uwiedziony przez czarownicę władającą demonicznymi siłami, o co pomawiano Barbarę już za jej życia.
Sylwetki postaci tworzą sugestywny, spiralny układ, którego kulminacją są dłonie. Ułożone w gestach cierpienia i miłości – dają jej ostatni, dramatyczny wyraz. Opadająca koszula królowej wprowadza dyskretny, erotyczny kontekst. Tego typu przedstawienia były na tyle charakterystyczne dla twórczości Żmurki, że współczesny mu publicysta Marian Gawalewicz określił malarza mianem „melancholijnego nekrologisty”.
Obraz stanowi szkic do większej kompozycji. Szybkie, impresyjne pociągnięcia, chwiejnie ukazane przedmioty i zatarte granice form nadają mu charakter snu lub halucynacji, niespotykane w dopracowanych realizacjach artysty, typowych dla akademizmu lat. 70. i 80. XX w.
Franciszek Żmurko pochodził ze Lwowa, gdzie uczył się rysunku. W 1876 r. rozpoczął studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Jana Matejki, a potem kontynuował edukację artystyczną w Wiedniu i Monachium. W 1882 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie osiadł na stałe.
Małgorzata Macura, współkuratorka wystawy
■ Zoom na muzeum – zapraszamy również do lektury innych tekstów ➸