Dokładnie 130 lat temu, 29 maja 1896 r., udostępniono „Panoramę Racławicką” publiczności w stolicy Węgier. Była atrakcją towarzyszącą obchodom tysiąclecia państwa węgierskiego.
Z okazji tych uroczystości zorganizowano na terenie budapesztańskiego Parku Miejskiego wielką Wystawę Milenijną. Znajdowała się tam rotunda powstałej w latach 1892–1894 panoramy Árpáda Feszty’ego pt. „Przybycie Węgrów” i to w tym budynku na półtora roku zagościło lwowskie malowidło.
Polska panorama wzbudziła ogromny entuzjazm odbiorców, a prasa rozpływała się w zachwytach nad poziomem artystycznym i realizmem przedstawionych scen, chwalono także wybitne osiągnięcia Kościuszki.
Na potrzeby pokazu powstał przewodnik w języku węgierskim omawiający ukazane sceny bitwy i podkreślający we wstępie podobieństwo narodów polskiego i węgierskiego w ich dążeniu do niepodległości.
Szacuje się, że panoramę obejrzało w Budapeszcie od 170 do 300 tys. widzów. Ważnym echem jej sukcesu było zamówienie przez Węgrów u Jana Styki „Panoramy Siedmiogrodzkiej” upamiętniającej zdobycie Sybinu przez powstańców węgierskich pod dowództwem generała Józefa Bema w roku 1849.
Malowidło to, tworzone przez zespół malarzy polskich i węgierskich, powstało w lwowskiej rotundzie „Panoramy Racławickiej” w 1897 r., właśnie wtedy, gdy „Racławice” gościły w Budapeszcie.
Panorama „Racławice” odbyła tylko jedną podróż w trakcie swojej lwowskiej historii. Inne malowidła panoramowe częściej „jeździły” po świecie. Dzięki temu lokalna publiczność nie była skazana na oglądanie wciąż tego samego obrazu, a właściciele panoram czerpali zyski z ich prezentacji w innych miejscach. Np. namalowana w 1803 r. panorama „Wiedeń”, przeznaczona do rotundy na Praterze w stolicy Austrii, w ciągu kilku lat zrobiła wielkie tournée po Europe, odwiedzając m.in. Drezno, Lipsk, Berlin, Kopenhagę, Petersburg, Londyn, Paryż czy Monachium. By umożliwić te przenosiny, starano się standaryzować zarówno wielkości płócien, jak i rozmiary budynków panoramowych.
Anna Jezierska, kustoszka w Dziale Malarstwa XVI–XIX w. i w Muzeum „Panorama Racławicka”
■ Zoom na muzeum – zapraszamy również do lektury innych tekstów ➸