W ramach podróży po europejskich panoramach malarskich tym razem pora na Lucernę w Szwajcarii, gdzie znajduje się jedna z najbardziej poruszających panoram XIX wieku – Panorama Bourbaki. Jest to miejsce, w którym wprost z letnich upałów trafia się w sam środek śnieżnej zimy!
Obraz przenosi widza do niewielkiej szwajcarskiej miejscowości Les Verrières w czasach wojny francusko-pruskiej. Tematyka, choć wojenna, nie przedstawia jednak żadnej z heroicznych bitew tak powszechnych w batalistyce.
Fot. Bourbaki Panorama Luzern
Panorama ukazuje okrucieństwa wojny – ponad 80 tysięcy wyczerpanych i rannych żołnierzy uciekających przed wojskami pruskimi po przegranej bitwie pod Lisaine. Te dramatyczne sceny to internowanie francuskiej Armii Wschodniej dowodzonej przez generała Charles’a Bourbakiego.
W centralnym punkcie obrazu przedstawione zostało spotkanie francuskiego generała Justina Clinchanta, który dowodził wówczas Armią Wschodnią, ze szwajcarskim generałem Hansem Herzogiem. Na pozostałej części panoramy rozciąga się sznur poturbowanych i głodnych żołnierzy, którym z pomocą ruszyły Czerwony Krzyż i ludność cywilna zamieszkująca Les Verrières.
Namalowanie panoramy zostało zlecone genewskiemu malarzowi Édouardowi Castres, który sam brał udział w przedstawionych wydarzeniach jako sanitariusz Czerwonego Krzyża. Widząc z bliska okrucieństwa wojny jako wolontariusz, postanowił skupić się w swoim dziele nie na heroizmie, lecz na ludzkim dramacie i skutkach wojennej rzeczywistości. Castres namalował panoramę w 1877 r. wraz z grupą dziesięciu innych malarzy – wśród nich znajdował się m.in. Ferdinand Hodler, słynny szwajcarski malarz symbolizmu i secesji.
Sam Castres poza panoramą wielokrotnie przedstawiał na swoich obrazach nieheroiczne sceny wojny, co przyniosło mu rozgłos.
Niestety płótno przez dziesięciolecia uległo znacznym zniszczeniom, między innymi przez przenoszenie do innych budynków ekspozycyjnych. Zmiany te wiązały się z demontowaniem i dostosowywaniem obrazu do nowych przestrzeni, wskutek czego wysokość płótna zmniejszyła się dwukrotnie – obecne wymiary to 9,8 m wysokości i 112 m długości.
Panorama Bourbaki to nie tylko obraz ukazujący tragiczne skutki wojny, ale również poruszające świadectwo solidarności i humanitaryzmu w obliczu ludzkiego cierpienia. Samo muzeum, w którym znajduje się malowidło, opowiada o przebiegu wojny francusko-pruskiej i internowania Armii Wschodniej oraz związanej z tym akcji humanitarnej. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej na temat szczegółów tych wydarzeń oraz zobaczyć ekspozycje towarzyszące, jak dokumenty i fotografie, które lepiej pomagają zrozumieć kontekst.
Małgorzata Szymoniak, praktykantka w Dziale Promocji i Komunikacji MNWr
■ Zoom na muzeum – zapraszamy również do lektury innych tekstów ➸