Ludzie, krajobrazy, dziedzictwo w obliczu transformacji energetycznej
26 września – 29 listopada 2026
Fot. K. Majbroda, M. Lorek, S. Kluszczyński, M. Skrabek
Kuratorki wystawy: Katarzyna Majbroda (UWr), Julia Szot (ME)
Życie wokół kopalni i elektrowni Turów w gminie Bogatynia na Dolnym Śląsku nie byłoby tym samym bez sąsiedztwa złóż węgla brunatnego. Przez długie lata napędzał on rozwój gospodarczo-ekonomiczny regionu oraz zbudował społeczny, kulturowy i emocjonalny stosunek do przemysłu energetycznego. W obliczu kryzysu klimatycznego i rosnącej świadomości ekologicznej świat społeczności lokalnej zmienia się. Wystawa pokazuje ludzi, krajobrazy i dziedzictwo tego regionu w kontekście zmian.
Tytułowe życie na węglu ukazane zostało w perspektywie międzygatunkowego sąsiedztwa ludzi, surowca, kompleksu wydobywczo-energetycznego, technologii oraz ożywionej i nieożywionej materii. To opowieść spleciona ze wspomnień i narracji lokalnej społeczności, doświadczeń, obaw i nadziei. Na wystawie zobaczyć można m.in. obrazy dawnej Bogatyni, niszczejące na skraju odkrywki uzdrowisko Opolno-Zdrój czy wieś-widmo Wigancice Żytawskie, zlikwidowane u progu XXI w.
Wystawa czerpie z badań antropologicznych prowadzonych przez dr hab. Katarzynę Majbrodę, prof. UWr z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego.
Wernisaż ↡
Fot. W. Rogowicz
Konferencja prasowa ↡
Fot. W. Rogowicz
Dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu:
Wystawa, będąca efektem ścisłej współpracy pomiędzy wrocławskim Muzeum Etnograficznym oraz Instytutem Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, jest przykładem pewnej synergii powstałej w wyniku wyznaczenia przez muzealnika i badacza naukowego wspólnego celu. Nawzajem się oni dopełniają i na swój sposób wzbogacają. Ich rola jest szczególna – w procesie przygotowywania tej wystawy potrafili zamienić się swoimi tradycyjnymi sposobami działania. Muzealnik zachowywał się jak rasowy badacz, a naukowiec kreował dzieło wystawy. Stąd jest ona muzealną wizualizacją wiedzy i pogłębionym studium badawczym, który zainteresował muzealnika. Ciekawy to przypadek kooperacji, a jednocześnie niezwykle wartościowe jej efekty. I takie jest właśnie dzisiejsze muzealnictwo, takimi metodami potrafi się także posługiwać współczesna nauka.
Dr hab. Katarzyna Majbroda, kuratorka wystawy:
W centrum wystawy „Życie na węglu” znajdują się ludzie – ich biografie, emocje, wspomnienia i wyobrażenia przyszłości. To właśnie oddolne doświadczenia społeczności lokalnej pozwalają zrozumieć, że transformacja energetyczna nie jest wyłącznie procesem technologicznym i ekonomicznym, ani też decyzją polityczną, lecz głęboką zmianą społeczną i kulturową kreującą rzeczywistość wpływającą na codzienne życie konkretnych ludzi. Wystawa zachęca do refleksji nad relacjami między człowiekiem, energią i środowiskiem. Pokazuje, że krajobraz wokół Turowa jest przestrzenią splątanych historii: industrializacji i utraty, modernizacji i degradacji, pamięci i przyszłości. To miejsce, w którym niezwykle istotne wydaje się pytanie o energię jako krwiobieg gospodarek późnego kapitalizmu i jednocześnie ważny element kultury wspólnoty „żyjącej na węglu”.
Julia Szot, kuratorka wystawy:
Wystawa na temat bieżącej sytuacji tak ważnej części Dolnego Śląska wpisuje się w podstawową działalność Muzeum Etnograficznego, czyli popularyzację wiedzy o regionie, i prezentuje jedną z licznych współczesnych perspektyw etnograficznych i antropologicznych. Koncepcja kuratorska zakłada równolegle oddanie głosu społeczności, która do tej pory traktowana była raczej jako przedmiot aniżeli podmiot w toczącej się na wysokich szczeblach debacie. Muzeum staje się tym samym zarówno miejscem upowszechniania badań naukowych, jak i przestrzenią społecznej dyskusji.
Przygotowania do wystawy ↡
Fot. S. Kluszczyński, M. Skrabek
Wybrane wydarzenia towarzyszące wystawie ↡
■ Oprowadzania kuratorskie
10.10, g. 12:00 | 22.11, g. 12:00
Prowadzenie: dr hab. Katarzyna Majbroda, Julia Szot
■ 17.10, g. 14:00
Oprowadzanie z tłumaczeniem na PJM
Prowadzenie: Julia Szot
■ 26.09, g. 10:00
Ciesielstwo tradycyjne regionu Bogatyni – warsztaty rzemieślnicze
Prowadzenie: Marcin Rębarz i Janek Rębarz
■ 4.10, g. 12:00
Malowana makatka
Warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 6–12 lat
Prowadzenie: Olga Budzan
■ 11.10, g. 15:00
Ciche apokalipsy miejscowości w sąsiedztwie Kopalni Węgla Kamiennego „Turów”
Wykład dr Karoliny Rybickiej
■ 18.10, g. 12:00
W Krainie Domów Przysłupowych – zbuduj swój własny domek!
Warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 6–12 lat
Prowadzenie: Barbara Caturian
■ 25.10, g. 12:00
Amulet z zaginionego miejsca
Warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 6–12 lat
Prowadzenie: Barbara Caturian
■ 8.11, g. 15:00
Tradycje górnicze na obszarze Niecki Żytawskiej do 1945 r.
Wykład dr Karoliny Rybickiej
■ 14.11, g. 12:00
Historia zatoczyła koło. Opowieść o powrocie do Wigancic Żytawskich
Spotkanie z Elżbietą Lech-Gotthardt
■ 15.11, g. 12:00
Czytanie performatywne: Wspomnienia z Wigancic Żytawskich
■ 28.11
Koncert zespołu Serbska Reja
Na wystawie wykorzystano utwory z katalogu Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych.