22 listopada 2026 – 31 stycznia 2027
Opieka kuratorska: zespół Pawilonu Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej
Anna Baumgart, Andrzej Dudek-Dürer, Karolina Freino, Maria Jarema, Krzysztof Jung, Karol Radziszewski, Julita Wójcik oraz Liliana Zeic to uznani artyści, których prace w 2026 r. zostały zakupione do zbiorów sztuki współczesnej w Pawilonie Czterech Kopuł Oddziale Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Rozbudowa muzealnej kolekcji po raz kolejny była możliwa dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Projekt „Rozbudowa kolekcji Muzeum Sztuki Współczesnej w Pawilonie Czterech Kopuł Oddziale Muzeum Narodowego we Wrocławiu” jest realizowany w ramach programu Narodowa Kolekcja Sztuki Współczesnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
„Kupując prace do zbiorów Muzeum Sztuki Współczesnej, kierujemy się wypracowaną przez nas strategią rozbudowy kolekcji” – mówi Iwona D. Bigos, kierowniczka Pawilonu Czterech Kopuł. „Wzbogacamy ją o prace artystów należących do polskiej awangardy, jak miało to miejsce w przypadku wykupu z depozytu obrazu Marii Jaremy. Uzupełniamy zbiory dzieł artystów związanych z Wrocławiem – w tym roku o obiekty autorstwa Andrzeja Dudka-Dürera. Poszerzamy niedoreprezentowaną dotąd kolekcję prac z nurtu sztuki zaangażowanej społecznie – tym razem o rzeźbiarskie realizacje Anny Baumgart i Julity Wójcik czy multimedialną instalację Karoliny Freino. Reagujemy na współczesne dyskursy społeczno-kulturowe, wprowadzając do kolekcji głosy artystów dotykających tematu nienormatywnej seksualności – reliefowe obrazy Liliany Zeic, film Karola Radziszewskiego czy fotografie Krzysztofa Junga”.
Nowo zakupione dzieła można oglądać od 22 listopada 2026 r. do końca lutego 2027 r. w przestrzeni wystawy stałej „Kolekcja sztuki polskiej II poł. XX i XXI wieku” w Pawilonie Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej. Wyjątkiem jest praca wideo Karoliny Freino, która zostanie zaprezentowana w 2027 r. w ramach specjalnego pokazu – jego termin zostanie podany odrębnie.
■ Anna Baumgart (ur. 1966) ↡
Fot. A. Podstawka
Artystka multimedialna, autorka rzeźb, instalacji, fotografii, prac wideo i performansów. Doktora sztuki, dyplom z zakresu rzeźby uzyskała w pracowni prof. Franciszka Duszeńki na ASP w Gdańsku. Jej twórczość zaliczana jest do nurtu sztuki krytycznej. Wczesne prace artystki były wynikiem refleksji nad naturą i ekologią rozumianą jako postawa filozoficzna. Równolegle do prac poświęconych relacji człowieka z naturą u Baumgart pojawiły się wątki feministyczne, do których stale powraca w swojej twórczości. Prace wystawiała w wielu muzeach w Polsce i za granicą, m.in. w Brooklyn Museum i Jewish Museum w Nowym Jorku, Kunsthaus Dresden, KW Institute for Contemporary Art w Berlinie, CSW Zamek Ujazdowski, Muzeum Sztuki Nowoczesnej czy Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie.
Zakupiona rzeźba „Natascha Kampusch” (2007, żywica, akryl) odnosi się do medialnego wizerunku Austriaczki porwanej w wieku 10 lat i przetrzymywanej przez lata w piwnicy. Tematem pracy nie jest ona sama, lecz jej fotografia, która obiegła świat. Ukazywała dziewczynkę w otoczeniu policjantów i psychologów chwilę po ucieczce od porywacza. Wyjęta z kontekstu samotna postać Nataschy Kampusch, przeniesiona z fotografii w trójwymiarową formę, mówi wiele o współczesnym opresyjnym świecie mediów. Zwraca uwagę na wykorzystywanie wizerunków osób poprzez wystawianie ich na widok publiczny, co odbiera im anonimowość oraz odziera z godności, a także zmusza do postawienia pytania, czy media pokazują świat, czy może go reżyserują, zasłaniając jednocześnie prawdziwy obraz. Po blisko 20 latach od powstania pracy, w rzeczywistości zdominowanej przez niekontrolowalne media społecznościowe, problem sygnalizowany przez artystkę wydaje się jeszcze bardziej palący.
■ Andrzej Dudek-Dürer (ur. 1953) ↡
Fot. A. Podstawka
Fotograf, performer, grafik, kompozytor i muzyk, jedna z najbardziej oryginalnych postaci polskiej sztuki współczesnej. Od ponad pięciu dekad rozwija ideę life performance, w której zaciera granicę między sztuką a codziennym życiem, traktując własną egzystencję jako nieustanne dzieło i proces duchowej oraz artystycznej przemiany. Jego konsekwentnie budowana tożsamość artystyczna związana jest z postacią Albrechta Dürera. Prace artysty znajdują się w kolekcjach największych muzeów świata, m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate w Londynie i Stedelijk Museum w Amsterdamie.
Do zbiorów sztuki współczesnej MNWr trafiła seria prac: „Sztuka butów”, „Sztuka kurzu”, „Sztuka włosów” i „Sztuka spodni” (1969–1990, technika mieszana). Obiekty-asamblaże wykonane zostały z materiałów mieszanych: szkła, imitacji skóry, kurzu, włosów i dżinsu. Są zapisem czasu, miejsca i ich korelacji. W twórczości Dudka-Dürera elementy ubioru (buty, spodnie) funkcjonują jako żywe obiekty performatywne dokumentujące obecność artysty i jego długoterminową praktykę artystyczną. Prace można interpretować jako część archiwum żywej rzeźby, ale też symboliczny zapis obecności i ciągłego procesu transformacji życia twórcy.
■ Karolina Freino (ur. 1978) ↡
Jedna z najciekawszych współczesnych artystek związanych z Wrocławiem. Ważna przedstawicielka sztuki intermedialnej w Polsce. Studiowała rzeźbę na wrocławskiej ASP im. Eugeniusza Gepperta, z którą związana jest zawodowo i gdzie uzyskała stopień doktory habilitowanej, rozwijając równolegle intensywną praktykę twórczą i badawczą. Jest także absolwentką Edinburgh College of Art oraz Bauhaus Universität Weimar. Była stypendystką m.in. Alfred Töpfer Stiftung i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a jej prace prezentowane były na wystawach w Polsce i za granicą.
Twórczość artystki obejmuje rzeźbę, fotografię, wideo, instalację, działania performatywne oraz projekty dźwiękowe, przy czym kluczowe miejsce zajmują realizacje site-specific, mocno zakorzenione w kontekście przestrzeni miejskiej i społecznej. Artystka bada mechanizmy pamięci zbiorowej, historię miejsc oraz losy pomijanych, niewidocznych grup – migrantów, mniejszości, społeczności lokalnych. Realizowane przez nią prace często przybierają formę subtelnych interwencji w przestrzeni publicznej, które wymagają uważnego spojrzenia, a ich znaczenie ujawnia się poprzez refleksję nad tym, co wyparte, zapomniane lub nieobecne w oficjalnym dyskursie. Ważnym obszarem jej zainteresowań pozostaje relacja człowieka z przyrodą oraz ekologiczny wymiar współczesnej rzeczywistości, co wyraźnie ujawnia się w pracy zakupionej do kolekcji sztuki współczesnej MNWr.
„Wszystko znajome postacie” (2022) to projekt badający pamięć wizualną, obecność i nieobecność figur w przestrzeni miasta oraz sposób, w jaki obrazy – zarówno codzienne, jak i symboliczne – organizują nasze myślenie o miejscu. Dzieło wpisuje się w ważny nurt sztuki badającej archiwa miejskie, mikrohistorie i kulturę wizualną. Istotny dla powstania projektu był także krytyczny namysł nad współczesnymi kryzysami klimatycznymi i ekologicznymi, prowadzącymi m.in. do zanikania bioróżnorodności i degradacji środowiska naturalnego..
■ Maria Jarema (1908–1958) ↡
Jedna z najwybitniejszych osobowości polskiej sztuki awangardowej XX w., rzeźbiarka, malarka, graficzka, scenografka, projektantka kostiumów, lalek oraz aktorka. Współpracowała z eksperymentalnymi teatrami Cricot oraz Cricot 2. Była współzałożycielką I Grupy Krakowskiej, Grupy Młodych Plastyków oraz II Grupy Krakowskiej. W latach 1929–1935 studiowała w pracowni Xawerego Dunikowskiego na Wydziale Rzeźby ASP w Krakowie. W 1937, 1947 i 1957 r. wyjeżdżała na stypendia do Paryża. W okresie socrealizmu, w latach 1949–1954 wycofała się z oficjalnego życia artystycznego, włączając się w nie ponownie w okresie tzw. „odwilży” kulturalnej. Brała udział w wielu wystawach w Polsce i za granicą, m.in. wszystkich wystawach I Grupy Krakowskiej, legendarnej I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948), Polish Art Today w The Kościuszko Foundation House w Nowym Jorku (1948), Prix Guggenheim w Musee National d’art Moderne w Paryżu (1956), Internationale Ausstellung w Monachium (1957) czy XXIX Międzynarodowym Biennale Sztuki w Wenecji (1958), gdzie została wyróżniona nagrodą im. Francesco Nullo.
Tegoroczny nabytek – „Kompozycja nieskończona II” (1958, tempera, monotypia, papier, płótno) – to jedna z ostatnich prac artystki, dynamiczna, pełna napięć i bardzo osobista. Mocne formy otula pajęczyna delikatnych, miękkich, wręcz organicznych kresek. Kolorystyka oparta na zderzeniu czerni i żółci może symbolizować zagrożenie, zwraca uwagę na sytuację osobistą artystki zmagającej się z nieuleczalną chorobą, oddaje jej obawy, a jednocześnie wyraża chęć życia.
■ Krzysztof Jung (1951–1998) ↡
Fot. Grzegorz Kowalski
Artysta zajmujący się fotografią, malarstwem, rysunkiem, grafiką i performansem, absolwent warszawskiej ASP. W latach 70. XX w. należał do pionierów polskiej sztuki performansu i współprowadził warszawską Galerię Repassage. W swoich działaniach często wykorzystywał motyw splatania nagich ciał nicią, badając bliskość, zależność i kruchość relacji międzyludzkich. Jego twórczość, dziś odkrywana na nowo, zajmuje ważne miejsce w historii polskiej sztuki queerowej, podkreślając czułość, pamięć i cielesność jako formy oporu wobec marginalizacji.
Do zbiorów sztuki współczesnej w Pawilonie Czterech Kopuł zakupiono dwanaście fotografii dokumentujących próby do performansu „Miłość (Czesławowi Furmankiewiczowi)” (1978, odbitka bromosrebrowa). W Galerii Repassage artysta usadowił plecami do siebie swoich przyjaciół – Mary Olejniczak i Jerzego Słomińskiego „Słomę” –łącząc ich nagie ciała białą nicią. Snując ją, zbudował strukturę przypominającą pajęczynę. Podczas publicznego pokazu nici podpalono. Jeden z widzów, Czesław Furmankiewicz, zaczął gasić płomienie, parząc dłonie – stało się to przyczynkiem do dedykacji zawartej w tytule performansu.
■ Karol Radziszewski (ur. 1980) ↡
Artysta i badacz, zajmujący się przede wszystkim odzyskiwaniem i popularyzowaniem queerowej historii Europy Środkowo-Wschodniej. W swojej praktyce wykorzystuje m.in. fotografię, film, malarstwo i instalację. Jest założycielem Instytutu Archiwów Queer oraz wydawcą i redaktorem naczelnym „DIK Fagazine”. Jego prace prezentowano na wielu wystawach w Polsce i za granicą, m.in. w Centre Pompidou i Palais de Tokyo w Paryżu, New Museum w Nowym Jorku, Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie czy Whitechapel Gallery w Londynie. Laureat Paszportu „Polityki” w kategorii sztuka (2009).
Nowo zakupiony film „Mon chéri Soviétique” (2021) przywołuje czas początku lat 90. XX w., kiedy ostatni żołnierze Armii Radzieckiej wyjeżdżali z Dolnego Śląska, gdzie przez dekady stacjonowały ich największe w Polsce garnizony. Artysta pokazuje ten moment z nieoczekiwanej strony. Bohaterem jest żołnierz ukazany nie jako dzielny obrońca, lecz młody mężczyzna, który zdejmuje mundur przed obiektywem aparatu. Film zbudowany jest z setek fotografii z prywatnego archiwum, uzupełnionych o współcześnie nakręcone rekonstrukcje, w których o żołnierzach opowiada anonimowy starszy człowiek. Wspomina fotografa, który przez lata tworzył ten zbiór, a także dokumentował wspólny świat polskich gejów i radzieckich żołnierzy: ich przyjaźnie, romanse, plotki, a także miejskie legendy czasu przemian.
■ Julita Wójcik (ur. 1971) ↡
Fot. W. Rogowicz
Artystka multimedialna, rzeźbiarka, autorka instalacji, performerka. Konsekwentnie i bezkompromisowo realizuje własną wizję sztuki, posługując się oryginalnym, trudnym w zdefiniowaniu językiem artystycznym. Dyplom z zakresu rzeźby uzyskała w pracowni prof. Franciszka Duszeńki na ASP w Gdańsku. Jest laureatką wielu nagród, m.in. Paszportu Polityki (2012) oraz Royal Scottish Academy Award (2013), a także wielokrotną stypendystką Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jej prace pokazywane były w najważniejszych międzynarodowych instytucjach kultury w Berlinie, Wiedniu, Rydze, Pekinie, Jerozolimie czy Warszawie.
Zakupiona praca „Rundhochhaus – Okrągłe wieżowce” (2021, technika własna, włóczka bawełniana, dratwa, metalowy stelaż) to rzeźby architektoniczne stanowiące modele trzech brutalistycznych wieżowców miasta Lahr w zachodniej części Niemiec. Kompleks Rundhochhäuser powstał w latach 1959–1962 na terenie francuskiej bazy lotniczej. Pierwotnie służył stacjonującym tam oficerom i ich rodzinom, a w latach 1967–1994 – kanadyjskim żołnierzom NATO. Po upadku muru berlińskiego obiekty przekształcono w lokale komunalne, w których na początku lat 90. zamieszkali głównie imigranci z Europy Wschodniej i Rosji. Zaledwie 60-letnia historia tych budynków jest opowieścią o społecznym i etycznym znaczeniu architektury, uwikłanej w zmienne sytuacje polityczne w Europie.
■ Liliana Zeic (ur. 1988) ↡
Fot. W. Rogowicz
Artystka multimedialna, performerka, doktora sztuk pięknych, wykładowczyni na ASP im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu. Jest jedną z lepiej rozpoznanych artystek młodego pokolenia, wielokrotnie nagradzaną i wyróżnianą. Pracuje w technikach rzemieślniczych, tworzy obiekty, fotografie, wideo oraz projekty intermedialne często oparte na badaniach artystycznych. Od 2020 r. rozwija autorskie metody pracy w drewnie, w tym szczególnie dekoracyjną technikę intarsji. Rzemieślnicze ukierunkowanie artystki wynika bezpośrednio z jej biografii, na którą składają się m.in. doświadczenie dorastania na wsi w pobliżu prowadzonego przez rodziców warsztatu stolarskiego.
Do zbiorów sztuki współczesnej zakupiono serię prac z lat 2023–2025 wykonanych techniką intarsji. Sztuka Zeic ma charakter głęboko osobisty, a także lokalny pod względem znaczeń, symboliki, aspektów warsztatowych czy wykorzystania materiałów i surowców z najbliższego otoczenia. W jej twórczości wiodąca jest perspektywa feministyczno-queerowa. W działaniach artystycznych skupia się na zależnościach pomiędzy tożsamością środkowoeuropejską a tożsamościami nieheteronormatywnymi, pomiędzy tym, co polityczne a tym, co osobiste. Odsłaniając proces społecznego wykluczania kobiecości rozumianej niestandardowo, artystka afirmuje to, co nienormatywne.
Zakup prac dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
