Koji Kamoji, Yoshio Nakajima i Keiji Uematsu
1 marca – 31 maja 2026
Fot. materiały prasowe MNWr
Kuratorzy wystawy: Iwona D. Bigos (PL), Martin Schibli (SE)
Prezentacja twórczości trzech współczesnych artystów urodzonych w Japonii, którzy na początku swojej kariery przeprowadzili się do Europy – Koji Kamoji (ur. 1935), Yoshio Nakajima (ur. 1940) i Keiji Uematsu (ur. 1947). Wykształceni w Japonii, lecz tworzący w innym kręgu kulturowym, stali się ważnymi przedstawicielami współczesnej sceny artystycznej.
Pomimo tętniącej życiem awangardowej – obecnie legendarnej – japońskiej sceny artystycznej lat 50. i 60. XX w. wielu początkujących twórców zdecydowało się wyemigrować z Japonii do Europy czy Stanów Zjednoczonych. Kamoji, Nakajima i Uematsu wyjechali z rodzinnego kraju w okresie zimnej wojny i osiedlili się w różnych miejscach i kontekstach geopolitycznych: Polska – Szwecja – Niemcy.
Z artystycznego punktu widzenia wszystkich trzech łączy zainteresowanie filozofią i naturą, a także genealogia sztuki konceptualnej i zainteresowanie działaniami site specific z wykorzystaniem przestrzeni wystawienniczej, jednak praktyka artystyczna każdego z nich jest inna.
Wybór prac pokazanych na wystawie został dokonany w ścisłej współpracy kuratorów z artystami, dlatego widzowie mają okazję zobaczyć dzieła starsze, współczesne, a także najnowsze – Yoshio Nakajima jedną ze swoich realizacji dokończył na oczach publiczności w trakcie wernisażu.
Realiz.: Sabin Kluszczyński
Ekspozycja obejmuje różne media – od malarstwa, rysunku i rzeźby, poprzez film i fotografię, aż po dokumentacje performansów. Pierwsza część wystawy ma charakter kontemplacyjny, to tu można bezpośrednio skonfrontować się z pracami Keijiego Uematsu i Kojiego Kamojiego. Widzowie zobaczyć tu mogą wielkoformatowe wideo, w którym Uematsu mierzy się z jednym z głównych tematów powracających w jego twórczości – niewidzialną, ale fundamentalną siłą grawitacji. Inną pracą artysty, która zaskoczy zwiedzających, jest przeczący prawom fizyki obiekt składający się ze szkła i kamienia. Pokazane są również realizacje fotograficzne i filmowe Uematsu z towarzyszącymi im medytacyjnymi elementami dźwiękowymi odliczanego w języku japońskim czasu.
Prace Kojiego Kamojiego na wystawie zaprezentowane są w przekrojowym wyborze. Wśród nich są m.in. wykonana z papieru efemeryczna instalacja Przeciąg (1975) czy rysunkowy Nagrobek, projekt oraz towarzyszące mu listy artysty (2024). Z kolei najbardziej rozbudowana instalacja złożona jest z czarno-białych rysunków z lat 2011–2025, które Kamoji regularnie tworzy na papierze, zestawiając elementy tradycyjnej kaligrafii japońskiej z europejską abstrakcją. Nie zabrakło prac wykonanych z prostych materiałów jak drewno, kamienie czy metal, wskazujących na typowy dla jego twórczości minimalizm. Premierowo można zobaczyć też prace z serii „木と風 / Drzewo i wiatr” stworzone przez Kamojiego specjalnie na wrocławską wystawę.
Miejscem spotkania trójki artystów biorących udział w ekspozycji jest przestrzeń Kopuły Zachodniej w Pawilonie Czterech Kopuł, gdzie pokazane są instalacje rzeźbiarskie, malarskie i prace wideo.
↡ Wernisaż
Fot. Arkadiusz Podstawka
Duża część wystawy skupia się na wątkach biograficzno-dokumentalnych, a także na przybliżeniu działalności artystycznej Keijiego Uematsu i Kojiego Kamojiego wychodzącej poza prezentowane dzieła. W tej sekcji najwięcej miejsca poświęcono performatywnej twórczości Yoshio Nakajimy. Tematyka jego prac ewoluowała od alarmowania zagrożeń dla Ziemi i krytyki konsumpcjonizmu, ku łączonym z performansem realizacjom malarskim nawiązującym do symboliki Słońca. W bogato ilustrowanej przestrzeni zobaczyć można dokumentacje działań happeningowych i społecznych, stanowiących bardzo ważną cześć jego twórczości. Od pierwszych występów związanych z radykalną sceną artystyczną Tokio (l. 50. XX w.), przez akcje z Rotterdamu i Antwerpii, gdzie wprowadził happening na lokalną scenę artystyczną (l. 60. XX w.), po działalność w Göteborgu oraz małej wiosce na południu Szwecji, w której założył Centrum Sztuki Ubbeboda – miejsce spotkań artystów z całego świata.
Ostatnią część japońskiej prezentacji stanowi epilog w formie wieloczęściowej instalacji malarskiej Yoshio Nakajimy na dziedzińcu Pawilonu Czterech Kopuł. Jej tworzenie artysta rozpoczął na kilka dni przed otwarciem ekspozycji, a dzieło ukończył podczas wernisażu, dając publiczności możliwość uczestnictwa w performatywno-malarskim akcie twórczym.
Artystów przy realizacji wystawy wsparły: Naoko Kamoji, Nobuko Watanabe oraz Chika Fukoshima.
Wystawie towarzyszy katalog – dostępny już wkrótce.
Realiz. Hubert Pokrandt
Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu:
Rok 2026 to już 10 rok działalności najmłodszego oddziału Muzeum Narodowego we Wrocławiu – Muzeum Sztuki Współczesnej – mieszczącego się we wspaniałych wnętrzach Pawilonu Czterech Kopuł. To wyjątkowe miejsce daje nam możliwość prezentowania najważniejszych zjawisk artystycznych w sztuce polskiej i światowej XX w. oraz początków naszego stulecia. Z tego przywileju wrocławskie Muzeum Narodowe konsekwentnie korzysta. Także nasza najnowsza wystawa „Wschód słońca na Zachodzie” stanowi tego typu przedsięwzięcie muzealne. To transkulturowe spotkanie, do którego zaproszono trzech artystów pochodzących z Japonii, jest czymś doprawdy fascynującym. Każdy z nich już we wczesnej młodości zdecydował się na wyjazd do Europy, co miało istotny wpływ na ich rozwój twórczy. Sztuka tych artystów bywa interpretowana przez pryzmat japońskiego pochodzenia, wystawa zaś pokazuje, że przeniesienie się do innej rzeczywistości kulturowej umożliwiło im rozwinięcie niepowtarzalnego stylu, łączącego tradycje japońskie z progresywnym konceptualizmem i akcjonizmem Zachodu. Jak ważna to jest wystawa, niech zaświadcza również fakt – za co jesteśmy przeogromnie wdzięczni i uznajemy to za rodzaj wyróżnienia – objęcia wystawy honorowym patronatem przez Jego Ekscelencję Akiry Kono, Ambasadora Japonii w Polsce.
❧ Wybrane wydarzenia towarzyszące wystawie
■ Oprowadzania po wystawie
[wstęp z biletem na wystawę czasową]
— kuratorskie: 1.03, g. 12:00 | 12.04, g. 11:00 | 31.05, g. 12:00
— w języku niemieckim: 22.03, g. 11:00 [DE]
— w języku polskim: 27.03, g. 16:00 | 24.04, g. 17:00 | 15.05, g. 17:00
— w języku angielskim: 26.04, g. 11:00 [EN]
— przed slamem poetyckim: 30.05, g. 17:00
■ Wschód-Zachód – slow looking
[autorskie oprowadzania z elementami medytacji nad dziełami sztuki, prowadzenie: Barbara Przerwa, wstęp z biletem na wystawę czasową]
22.03, g. 12:00 – Czy w przeciągu czuć już wiosnę?
19.04, g. 12:00 – W spokoju poprzez energię działania
24.05, g. 12:00 – I gdzie jest nasz punkt ciężkości?
■ Wykłady
[wstęp wolny]
11.04, g. 16:00 – Japońska diaspora – artystki poza Japonią – transnarodowy aktywizm – prowadzenie: Maria Brewińska
9.05, g. 16:00 – Japonia widziana z Krakowa. O kolekcji i misji Muzeum Manggha – prowadzenie: Katarzyna Nowak
■ Warsztaty dla dorosłych
27.03 i 24.04, g. 11:00 – Przystanek: Pawilon – prowadzenie: Justyna Oleksy
[warsztaty dla seniorów, bilety z Wrocławską Kartą Seniora – 3 zł, zapisy]
28.03, g. 11:00 – Sztuka strategii: wprowadzenie do gry GO – prowadzenie: Oleksandr Yeroshkin
[wykład, nauka gry i turniej, wstęp z biletem na wystawę czasową, zapisy]
10.04, g. 16:00 – Butoh. Teoria i praktyka – prowadzenie: Katarzyna Pastuszak
[wykład i warsztaty butoh, bilety w cenie 20 zł, zapisy]
19.04, g. 11:00 – Otwarta Pracownia – prowadzenie: Kinga Łaska
[warsztaty twórcze, bilety w cenie 20 zł, zapisy]
■ Slam poetycki
30.05, g. 18:00 – Slam haiku – prowadzenie: BroCat | Weronika Zwierzyńska
[wstęp wolny]
■ Co mnie porusza w sztuce współczesnej?
[warsztaty tańca intuicyjnego dla dorosłych w roboczej grupie twórczej Gdzie jest Twój wschód słońca?,
prowadzenie: Barbara Przerwa, bilety w cenie 20 zł, zapisy]
7.03, g. 18:00 – Obecność w nieskończoności
21.03, g. 18:00 – Radość i energia gestu
11.04, g. 18:00 – Grawitacja–orientacja
18.04, g. 18:00 – Dziura – wyzwanie taneczne
15.05, g. 18:00 – Kolor – potencjał w ruchu
16.05, g. 22:00 – Noc Muzeów: Gdzie jest Twój wschód słońca? – prezentacja działań grupy, wstęp wolny
30.05, g. 18:00 – Wschód–Zachód – poszukiwania i decyzje
■ Warsztaty dla dzieci
„Muzealne poruszenie” – prowadzenie: Barbara Przerwa
[cykl warsztatów plastyczno-ruchowych dla dzieci w wieku 6–10 lat, bilety w cenie 10 zł, zapisy]
14.03 – Kropki i plamy – chlapać zaczynamy!
11.04 – Zgniatamy, puszczamy, turlamy!
30.05 – Czy widać chmury przez dziury?
21.03, g. 14:00 – Kompozycja: linia, punkt, cisza – prowadzenie: Marta Bańkowska
[warsztaty integracyjne dla rodzin z dziećmi w spektrum, bilety w cenie 3 zł, zapisy]
29.03, g. 11:00 – Kamień, wiatr, woda, linia, Koji – prowadzenie: Maja Kwiecińska
[rodzinne warsztaty dla dorosłych i dzieci w wieku 0–2 lata w ramach cyklu „#muzealniaki_pod_kopułą”, bilety w cenie 10 zł, zapisy]
29.03, g. 13:00 i 14:30 – Czy kamień może być sztuką? – prowadzenie: Maja Kwiecińska
[rodzinne warsztaty dla dorosłych i dzieci w wieku 3–5 lat w ramach cyklu „Sztuczki w Pawilonie”, bilety w cenie 10 zł, zapisy]
↡ Konferencja prasowa
Fot. Arkadiusz Podstawka, Sabin Kluszczyński, Magdalena Skrabek
↡ Przygotowania do wystawy
Fot. Magdalena Lorek, Sabin Kluszczyński, Magdalena Skrabek
